Kuş davranışları üzerine yapılan yeni bir araştırma, evrimin bazı durumlarda kendini tekrar edebileceğini ortaya koydu.
Bilim insanları uzun süredir tarihin başa sarılması durumunda evrimin aynı şekilde ilerleyip ilerlemeyeceğini merak ediyordu. Yeni bulgular, özellikle beynin davranışları nasıl düzenlediği gibi karmaşık özellikler söz konusu olduğunda, evrimin aynı yolu izleyebileceğini gösteriyor.
Bu önemli çalışma, davranışsal farklılıkların kökenine dair yeni bir bakış açısı sunuyor ve sonuçları Nature Ecology & Evolution dergisinde yayımlandı.
Araştırma ekibi, yuvalarını ağaç kovukları gibi ulaşılması zor yerlere kuran kuş türlerinin — özellikle dişilerde — bağımsız olarak daha yüksek düzeyde saldırganlık geliştirdiğini keşfetti. Daha da dikkat çekici olan ise, bu benzer davranışların, farklı kuş soylarında beyin düzeyindeki benzer genetik değişimlerle örtüşmesi oldu.
Çalışma kapsamında araştırmacılar, yabani kuşları gözlemleyerek, doldurulmuş bir kuş maketi ve saldırgan sesler çalan bir hoparlör yardımıyla tepkilerini ölçtü. Bu deney, kırlangıçlar, ağaç serçeleri, ötleğenler, ardıçlar ve çitkuşları gibi beş farklı kuş grubundan yüzlerce birey üzerinde tekrarlandı.
Her grup içinde, biri yalnızca ağaç kovuğu gibi kapalı alanlara yuva yapan (zorunlu kovuk yuvalayıcısı), diğeri ise daha esnek yuvalama tercihleri olan iki yakın akraba tür karşılaştırıldı. Kovuk yuvalayıcıların, sınırlı yuva kaynakları nedeniyle daha saldırgan olmaları beklendi.
Indiana Üniversitesi Biyoloji Bölümü’nden Doç. Dr. Kimberly Rosvall şöyle diyor:
“20 yılı aşkın süredir ağaç kırlangıçları ve mavi kuşlar gibi kovuk yuvalayıcıları inceliyorum. Bu kuşların yuvalarını — hatta parklarda gördüğünüz kuş kutularını bile — şiddetle savunduklarını biliyorduk. Artık bu sürekli rekabetin beyin evrimini de şekillendirdiğini biliyoruz.”
Araştırmacılar, 10 farklı kuş türünün beyinlerinde ifade edilen 10 binden fazla gen arasında, kovuk yuvalayıcıların beyinlerinde tutarlı şekilde değişiklik gösteren bir gen grubunu belirledi. Her seferinde saldırganlık artışı gösteren türlerde, diğer kovuk yuvalayıcılarla aynı genetik değişimlerin bağımsız olarak ortaya çıktığı görüldü.
“Gen sayısı az,” diyor Rosvall, “ama heyecan verici çünkü evrim gerçekten kendini tekrarlamış. Bunu fiziksel özelliklerde görebiliyorduk, ama bu kadar karmaşık bir davranışta nadiren gözlemleniyor.”
Ayrıca, kuş soylarının bazı kollarında saldırganlıkla ilişkilendirilen daha büyük bir gen seti daha bulundu. Bu da evrimin saldırganlığı geliştirmek için birden fazla yolu olabileceğini gösteriyor.
Çalışma, davranışsal evrimin hem ortak bir genetik altyapının yeniden kullanılmasıyla hem de bağımsız beyin değişimleriyle gerçekleşebileceğini ortaya koyarak önemli bir ilerleme sağlıyor.
Rosvall, bulguları şu benzetmeyle özetliyor:
“Beş sanatçıya aynı manzarayı çizmesini isteseniz, her tablo birbirine benzer ama özgün olurdu. Bizim sonuçlarımız da böyle — ama burada sanatçı doğal seçilim ve 25 milyon yıl boyunca saldırganlığı artırmak için çalışmış.”
Bu bulgular, evrimin hem öngörülebilirliğini hem de yaratıcı yönünü gösteriyor. Aynı zamanda insan sağlığına dair ipuçları da sunabilir.
“İlginç bir şekilde, bu genler arasında testosteron gibi klasik ‘saldırganlık genleri’ yoktu,” diyor Rosvall. “Bunun yerine, nörodejeneratif hastalıklarla ilişkili genlerde benzer değişiklikler gözlemledik. Bu saldırgan kuşların Alzheimer olacağı anlamına gelmiyor. Ama evrimin bu genleri beyin fonksiyonunu ve davranışı değiştirmek için tekrar tekrar kullandığını gösteriyor. Nedenini anlamak, insan sağlığına yönelik evrim temelli çözümler geliştirmemize katkı sağlayabilir.”
Araştırma, ABD Ulusal Bilim Vakfı tarafından desteklendi.
Kaynak: Indiana University
Kaynak Gösterimi: Futurity – Aggressive birds reveal how evolution repeats itself
